Feliks Żyto - wyniki identyfikacji
Wręczenie not identyfikacyjnych
Dziś (tj. 22 lipca 2022 r.) w Belwederze odbyła się uroczystość wręczenia not identyfikacyjnych.
Nieomal dokładnie w 76. rocznicę śmierci śp. Feliksa Żyto (na zdjęciu po lewej, screen z transmisji online IPN) odbyła się ta ważna uroczystość. Wspomnienie śp. Feliksa Żyto, przedstawienie jego biogramu nastąpiło w pierwszej godzinie 25 sekundzie (1:00:25) nagrania uroczystości. Aby obejrzeć filmowy zapis uroczystości Kliknij.
W imieniu rodziny notę identyfikacyjną odebrała Małgorzata Gliwa, pracownik IPN w Rzeszowie (moment odbioru noty na zdjęciu poniżej, screen z transmisji on-line IPN).
Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie, dzięki współpracy z rodziną żołnierza i pracownikami Urzędu Miejskiego w Kcyni po pobraniu materiału genetycznego do badań porównawczych zdołał ustalić tożsamość śp. Feliksa Żyto, żołnierza 28 pułku piechoty z 9 DP.
Feliks Żyto został wzięty do niewoli i zamordowany przez UPA w dniu 24 lipca 1946 r. w Jaworniku Ruskim. Poniżej znajduje się opis walk, w wyniku których 14 żołnierzy WP dostało się do upowskiej niewoli, a następnie zostało zamordowanych (materiał IPN Rzeszów).
Pisaliśmy o tym kilka miesięcy temu, szczęśliwi, że dzięki badaniom genetycznym udało się ustalić tożsamość żołnierza. Niepewność co do losów bliskiego jest udręką dla rodzin, często przez wiele lat. Poniżej wcześniejszy artykuł na ten temat.
Feliks Żyto - wyniki identyfikacji
W 2018 r. skontaktowała się ze mną Małgorzata Gliwa, pracownik IPN Rzeszów. Poszukiwała krewnych Feliksa Żyto - żołnierza 28 p.p. z 9 DP, s. Adama i Stefanii z d. Bielskiej, ur. w 1924 r. w Czerlinie, pow. Wągrowiec, woj. poznańskie - w celu pobrania materiału genetycznego do badań porównawczych.
Miała informację, że krewni Feliksa Żyto mieszkają w Kcyni, a pobrany od nich materiał genetyczny pozwoli ustalić, czy wśród ekshumowanych są szczątki Feliksa. Ciała żołnierzy zostały odnalezione i ekshumowane w ramach śledztwa OKŚZpNP IPN w Rzeszowie w 2017 r.
Ostatnia wiadomość sprzed kilku tygodni przynosiła dobre wieści. Pani Małgorzata Gliwa pisze: Dzięki Pani pomocy i wielkiej uprzejmości kierowniczki USC w Kcyni Pani Beaty Pietruszewskiej, udało się dotrzeć do siostrzenicy Feliksa – Pani Elżbiety Ciejka-Rybak, od której pobrano porównawczy materiał genetyczny. (...) Pozwoliło to na identyfikację i potwierdzenie, iż w grupie ekshumowanych żołnierzy w Jaworniku Ruskim są szczątki Feliksa Żyto. Wiem, że prokurator prowadzący śledztwo w ramach IPN informował już rodzinę o wynikach badań. (e-mail z 18. stycznia 2022 r.)
Feliks Żyto został wzięty do niewoli i zamordowany przez UPA w dniu 24 lipca 1946 r. w Jaworniku Ruskim. Poniżej znajduje się opis walk, w wyniku których 14 żołnierzy WP dostało się do upowskiej niewoli, a następnie zostało zamordowanych (materiał IPN Rzeszów).
Opis walk w Jaworniku Ruskim, 24 lipca 1946 r.
W trakcie rekonesansu, 24 lipca 1946 r., grupa manewrowa z 28 p.p. z 9 DP została zaatakowana przez połączone sotnie UPA „U-2”, „U-4”, „U-6” i pododdział szkoleniowy „Hołego”. Z meldunku UPA wynika, że strona polska zajęła umocnione pozycje na skraju lasu na północ od Jawornika Ruskiego. Dowodzący grupą manewrową mjr Aleksander Wygnański miał informacje o obozowisku UPA w lesie na południe od folwarku. Opracowania historyczne powstałe na podstawie źródeł WP podają, że grupa manewrowa została zaatakowana w trakcie zajmowania wioski i musiała odeprzeć sześć kontrataków UPA. Z meldunku UPA wynika, że nie powiódł się atak banderowców zmierzający do otoczenia WP. Tylko części sotni „U-6” i pododdziałowi szkolnemu udało się w lesie obejść stanowiska obrony i wyjść na tyły polskiego prawego skrzydła. Jednak kontratak WP zmusił banderowców do odwrotu. Na lewym skrzydle odparto atak sotni „U-2”, przy tym banderowcy wzięli do niewoli jednego żołnierza. W centrum sotnia „U-4” wyparła WP z części zajmowanych pozycji. Na tym odcinku banderowcy wzięli do niewoli 13 żołnierzy. Następnie WP zajęło pozycje w otwartym polu i powstrzymało kolejne ataki sotni „U-4”. Z powodu wyczerpania amunicji sotnie UPA zaprzestały działań i odeszły w stronę obozowiska. W wyniku walk zginęło 24 żołnierzy WP, 17 odniosło rany, a 14 wzięto do niewoli. Z raportu Wasyla Mizernego „Rena”, dowódcy Odcinka Taktycznego „Łemko”, za lipiec 1946 r., wynika że zostali oni zamordowani z rozkazu Michała Dudy „Hromenki”, przez członków jego sotni. Najprawdopodobniej w zbrodni uczestniczyli członkowie Żandarmerii Polowej sotni, a nie SB OUN III Rejonu Nadrejonu „Chołodnyj Jar”. W sprawozdaniu SB-OUN Nadrejonu „Chołodnyj Jar” za miesiąc lipiec 1946 r. nie ma bowiem informacji o przejęciu jeńców w Jaworniku Ruskim. Dowódca sotni „U-4”, Włodzimierz Szczygelski „Burłaka” 1 listopada 1948 r. potwierdził to pośrednio w zeznaniach: „Latem tegoż roku [1946 r. ] z sotniami „Hromenki” i „Kryłacza”, który przejął dowództwo nad byłą sotnią „Jara”, przeprowadziłem napad na 28 pułk kwaterujący wtedy we wiosce Jawornik Ruski. W boju miałem dość poważne straty. Przypominam sobie, że w boju tym dostało się do niewoli kilku żołnierzy z WP, których eskortująca grupa z sotni „Hromenki” rozstrzelała, w którym miejscu zostali zakopani nie wiem.” Żołnierze WP przed śmiercią byli przesłuchiwani i zapewne torturowani. Więcej informacji uzyskano od kpr. Józefa Bednarczyka i jego nazwisko podano w raporcie UPA dowództwa Odcinka Taktycznego „Łemko”.
Żandarmeria Polowa sotni UPA „U-2” „Hromenki” liczyła ok. 7 członków:
Władysław N „Nicznyj”, w 1947 r. miał ok. 37 lat. Pochodził z Żohatynia, komendant Żandarmerii Polowej sotni. Po 1947 r. los nieznany.
NN „Blik”, w 1947 r. miał ok. 25 lat. Pochodził z Brzeżawy. Po 1947 r. los nieznany.
NN „Bochun”, w 1947 r. miał ok. 23 lat. Po 1947 r. los nieznany.
NN „Ołen”, w 1947 r. miał ok. 23 lat. Po 1947 r. los nieznany.
NN „Moroz”, w 1947 r. miał ok. 23 lat. Pochodził prawdopodobnie z Pawłokomy. Po 1947 r. los nieznany.
Źródła:
AIPN Rz, 122/226 – Akta w sprawie przeciwko Szczygielskiemu, Własnoręczne zeznania Szczygielski Włodzimierz, 1 XI 1948 r., k. 81-82.
AIPN Rz, 072/1, Sprawa obiektowa krypt. „Nacjonalizm ukraiński”, Zwit z pracy za misiać łypen 1946 r., k. 251-252.
Litopys Ukrajinśkoji Powstanśkoji Armiji, t. 33, Taktycznyj widtynok UPA 26-yj „Łemko”: Łemkiwszczyna i Peremyszczyna. Dokumenty i materijały, red. P. J. Poticznyj, I. Łyko, Toronto-Lwiw 2001, s. 403-407.
Materiał opracowany na podstawie informacji przesłanych w korespondencji elektronicznej p. Małgorzaty Gliwy - wieloosobowe stanowisko ds. poszukiwań i indentyfikacji IPN Rzeszów. Pani Małgorzata Gliwa wyraziła zgodę na ich rozpowszechnienie na stronie www Dźwiękowego Archiwum Kcyni.
W załączniku dodatkowa informacja.
Filmy dotyczące zbrodni w Jaworniku Ruskim:
Zdjęcie ilustracyjne: screen z transmisji online IPN.
