[aktualizacja z 25.03.2022 r.] Dzięki nawiązaniu kontaktu z p. Witoldem Bogdańskim, mieszkańcem Islandii, kustoszem pamięci o SS Wigry, który od wielu lat jest zaangażowany w zbieranie informacji o ofiarach katastrofy udało się zyskać nowe informacje o Brunonie Schmidcie. Odsyłam Państwa do artykułu Daniela Dudy pt. Brunon Józef Schmidt, I mechanik S/V "Dar Pomorza", weteran islandzkich i atlantyckich konwojów (1907-1942). Nautologia jest periodykiem dostępnym w internecie, pod artykułem znajdą Państwo plik z artykułem w wersji do pobrania w formacie .pdf. (Nautologia 2014, nr 151, s. 78-81). Link do adresu w internecie: nautologia 2014.pdf (am.szczecin.pl)

Dziękuję bardzo panu Witoldowi Bogdańskiemu za przekazanie informacji na temat Brunona Schmidta - Justyna Makarewicz / Dźwiękowe Archiwum Kcyni 

Pani Magda Wilczyńska skontaktowała się z Dźwiękowe Archiwum Kcyni i przekazała ciekawą informację. Po raz kolejny okazuje się, że Kcynianie w najbardziej odległych zakątkach potrafią odnaleźć "lokalne ślady". Serdecznie dziękuję za te wiadomości - dzięki Pani odkryciu wszyscy zyskaliśmy dostęp do kolejnej historii. Historii, która zakończyła się tragicznie.

Na cmentarzu Fossvogur w Reykjaviku (Islandia) znajduje się obelisk upamiętniający załogę statku towarowego SS Wigry. Polska Polonia do dziś dba o grób marynarzy. Jednym z członków załogi był Brunon Schmidt, urodzony w Kcyni w 1907 r. Pełnił funkcję I mechanika na statku. W katastrofie, do której doszło 15 stycznia 1942 roku, zginęła większość załogi. 

SS Wigry był statkiem transportowym, wybudowanym w 1912 r. w stoczni brytyjskiej. Został kupiony przez Polskę w 1939 r. i otrzymał wówczas nową nazwę - Wigry. Podniesienie bandery odbyło się w maju 1939 r. i uroczystości z nią związane miały wymiar propagandowy i polityczny. Wydarzenie miało posłużyć do potwierdzenia hasła, że Polska nie da się odepchnąć od morza.

Na zdjęciu poniżej widzimy statek jeszcze ze starą nazwą.

źródło zdjęcia: Zbiory NAC on-line

Szczegóły katastrofy opisane są w Wikipedii, odsyłam Państwa do artykułu (kliknij). 

Wybuch wojny zastał go w Antwerpii, potem służył w różnych flotach handlowych: m.in. francuskiej. Statek przypłynął do Reykjaviku z ładunkiem soli z Anglii. Po rozładunku załadowano go mączką rybną, która z kolei miała trafić do USA. SS Wigry wyruszył w rejs 6 stycznia 1942 r. Załoga była międzynarodowa: kapitanem statku był Polak, 35-letni Władysław Grabowski, oprócz niego wśród załogi było 11 rodaków. Pozostali z 27 członków załogi to Brytyjczycy, Łotysze, Islandczycy, Kanadyjczyk i Egipcjanin. 

Już po wyruszeniu w rejs do Stanów Zjednoczonych rozpoczęły się problemy. Trwał sztorm. Popsuła się maszyna parowa, kapitan zdecydował o powrocie do Reykjaviku, dotarli do zatoki Faxa. Ster się zacinał, bo obmarzły przewody sterowe. Coraz trudniej było sterować statkiem. Dodatkowo, statek ustawił się w niekorzystnym położeniu bokiem do fali. Pękł trzon sterowy, statkiem fale rzucały tak, że uderzał w pobliskie skały. Woda zmyła łódź ratunkową, tratwy ratunkowe. Trwał sztorm. Dwóch członków załogi zmyły fale. Wówczas kapitan Grabowski zdecydował, by do ewakuacji użyć ostatniej ocalałej ze sztormu szalupy. Podczas ewakuacji fale zmyły kolejnych marynarzy. Kapitan zachował się odpowiedzialnie, jak przystało na kapitana statku, który ostatni schodzi z pokładu - odmówił zejścia do szalupy, do końca pozostał na SS Wigry razem z kucharzem. Ci, którzy wsiedli do szalupy zamierzali przeczekać do rana. Nie było to łatwe. Szalupą rzucało, kolejni marynarze tonęli. Jak czytamy w artykule w Wikipedii: I mechanik Brunon Schmidt zmarł z wysiłku na serce przedzierając się przez fale. Ci, którzy dotarli na brzeg, starali się sprowadzić pomoc. Udało się uratować tylko Ludwika Smolskiego, II oficera.

Zwłoki marynarzy morze oddało dopiero po kilku dniach. Były pozbawione ubrań, żona konsula honorowego i inne islandzkie kobiety dwa dni szyły ubrania dla ciał. 19 grudnia 1942 r. odbył się pogrzeb ofiar. Ich ciała spoczęły na cmentarzu Fossvogi w Reykjaviku. 

Czy ktoś z Państwa ma więcej informacji na temat Brunona Schmidta, urodzonego w 1907 r. w Kcyni? Czekam w tej sprawie na kontakt. 

Tekst: Justyna Makarewicz

zdjęcia pomnika na cmentarzu: Magda Wilczyńska

zdjęcie statku: zbiory NAC on-line

Przy opracowaniu artykułu korzystałam z:

1. Hasła SS Wigry opracowanego w Wikipedii - kliknij

2. Tragedia SS Wigry - artykuł w Polska Zbrojna - kliknij

3. SS Wigry - polski frachtowiec z Wolnego Miasta Gdańsk - artykuł na temat wystawy z 2019 r. - Strefa Historii - kliknij