Dźwiękowe Archiwum Kcyni wzbogaciło się o kolejny ciekawy eksponat związany z historią miasta. Jest nim projekt budynku rzeźni miejskiej w Kcyni, położonej przy ulicy Poznańskiej. Otrzymaliśmy go od pana Leszka Grzeczki, burmistrza pobliskiej gminy Janowiec Wielkopolski. Serdecznie za to dziękujemy.
Nie tylko chodzi o to, by pochwalić się nowym nabytkiem do naszego zasobu, ale by przy okazji - jak to Dźwiękowe Archiwum Kcyni ma w zwyczaju - dostarczyć Państwu solidną dawkę informacji na temat obiektu. W życiu gospodarczym Kcyni ważną rolę odgrywały przedsiębiorstwa miejskie, do których należały: gazownia, rzeźnia i wodociągi.1 - czytamy w rozdziale "Kcynia w latach 1920-1939" autorstwa Anny Perlińskiej, zamieszczonym w publikacji Dzieje Kcyni i okolic, przygotowanym pod redakcją Włodzimierza Jastrzębskiego. Jak można przeczytać dalej, Rzeźnia i Gazownia Miejska dawały miastu znaczny dochód, mimo poważnych kwot jakie wydatkowano na remonty i rozbudowę tych przedsiębiorstw.2
Archiwalny projekt, sporządzony na pocz. XX wieku w języku niemieckim, jest dowodem na to, że nawet budynki użytkowe, takie jak rzeźna mogą zostać pięknie zaprojektowane, z uwzględnieniem ozdobnych elementów architektonicznych. W przypadku rzeźni na ścianie szczytowej budynku głównego zastosowano ozdobny sposób ułożenia cegieł, który tworzy swego rodzaju "schodki." Tego typu realizacje można spotkać także w innych miejscach - zarówno na terenie miasta jak i w miejscowościach wiejskich.
W Studium historyczno-konserwatorskim do planu zagospodarowania przestrzennego miasta,3 wykonanym w P. P. Pracowni Konserwacji Zabytków Oddział w Toruniu na zlecenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, znajdziemy kartę obiektu nr 52, położonego przy ul. Poznańskiej 22. Fotografia stanowiąca załącznik do karty obiektu ukazuje nietynkowany, ceglany budynek, a dokładniej jego ścianę szczytową i fragment długiego boku (zobacz poniżej).
W ogólnej charakterystyce budynku czytamy: budynek dwuskrzydłowy, dwukondygnacyjne skrzydło i parterowe, dachy dwuspadowe kryte papą, cegła ceramiczna, nietynkowany (zobacz poniżej). W czasie sporządzania dokumentacji studium właścicielem budynku były Pomorskie Zakłady Drobiarskie.
Warto przybliżyć szczegóły projektu rzeźni, a tym samym rozszyfrować niektóre z niemieckich określeń znajdujących się na szkicu.
1. Etage (z franc.) - piętro, Grundriss Schlachthallen - rzut poziomy rzeźni
2. Erdgeschoss - parter, Fundamentenriss - zarys fundamentów
3. Ansicht - widok ogólny
4. Langenschnitt - przekrój podłużny
5. Querschnitt - przekrój poprzeczny
Z budynkiem rzeźni niektórzy mieszkańcy mają tragiczne wspomnienia. Pani Teresa Makarewicz (ur. 1941) pamięta, że w czasie II wojny światowej Niemcy zgromadzili tam Polaków, mieszkańców Kcyni. Mieszkańcy mieli zostać zabici. Nie pamięta jak to się stało, że ostatecznie odstąpiono od tego zamysłu. Sama była wśród tych osób spędzonych do rzeźni.
Poniżej fotografia rzeźni wykonana w 2015 roku - karta z Gminnej Ewidencji Zabytków. Ceglana elewacja została pokryta tynkiem.
Tekst: Justyna Makarewicz/Dźwiękowe Archiwum Kcyni
Zdjęcia projektu architektonicznego: J. Makarewicz
Przypisy:
1 Dzieje Kcyni i okolic, Wł. Jastrzębski (red.), Kcynia 1993, s.127
2 Tamże, s. 127.
3 Kcynia. Woj. Bydgoskie. Studium historyczno-konserwatorskie do planu zagospodarowania przestrzennego miasta, Maciej Obremski (oprac.), Toruń 1982.
