28 grudnia o g. 17.30 rozpocznie się ostatnia w tym roku "Ciekawość świata". Gościć będziemy dziennikarkę Katarzynę Włodkowską, reporterkę, autorkę książki "Na oczach wszystkich. Historia przypadku polskiego Frizla". Książka ukazała się we wrześniu 2022 r. w wydawnictwie "Wielka Litera".
To będzie bardzo trudny temat i bardzo ważne spotkanie. Chcę, byśmy w ramach cyklu "Ciekawość świata" rozmawiali także o takich sprawach.
Jest luty 2017 roku. Od dwunastu lat pracuję w "Gazecie Wyborczej". Od kilku - jako korespondentka sądowa - koncentruję się na różnych formach przemocy. Próbuję zrozumieć, co powoduje, że człowiek decyzuje się na zło (wyróżnienie moje - JM) - przyznaje Katarzyna Włodkowska opisując okoliczności, w jakich dowiedziała się o historii Ewy (imię zmienione).
Reportaż w swojej książkowej formie to rozwinięcie tekstu, który ukazał się w "Dużym Formacie" - dodatku reporterów Gazety Wyborczej. Praca nad książką zajęła Autorce ponad cztery lata. Książka "Na oczach wszystkich" jest solidnie udokumentowana, z rzetelnością autora, który wie, że opisuje prawdziwe losy prawdziwego bohatera i zdaje sobie sprawę z siły słowa.
Historia Ewy wciąga jak doskonały, trzymający w napięciu thriller. Jak wir rzeki, o którym wiemy, że jest niebezpieczny, a mimo to płyniemy w jego kierunku. Książka jest świetnie skonstruowana, słowa precyzyjne, oszczędne. Tak, jakby Autorka założyła, że nie ma co przesadzać z epitetami, że ich nadmierna ilość nie przyniesie zamierzonego efektu. Historia jest wystarczająco straszna, i nawet teraz brakuje mi odpowiednich słów, których należałby użyć, by o niej pisać. Są chwile w czasie lektury, gdy chciałoby się zapomnieć, że to, co opisuje Autorka, wydarzyło się naprawdę. Materiał na film, psychologiczny thriller o podporządkowaniu i przemocy, o tkwieniu w toksycznej, bardzo krzywdzącej relacji, o zamkniętych społecznościach, w których jest przyzwolenie na zło. Ale przecież nie jesteśmy dziećmi - za drzwiami wielu domów, nie tylko tych wiejskich, na dalekiej prowincji, ale też w wielkich miastach, na zamkniętych osiedlach i w elegackich willach dzieje się przemoc, która nie ma swojego ulubionego adresu, zdarza się wszędzie. I wśród ludzi z podstawowym wykształceniem, i wśród tych z wyższym. Ale nie to, co mąż robił Ewie jest najbardziej porażające. Najbardziej przeraża brak reakcji otoczenia i błędy instytucji, które są powołane do ochrony tych słabych. Ignorancja, kłamstwa, lekceważenie.
Autorka pokazuje tło społeczne tej historii, sięga do wiedzy o przeszłości Kaszubów, szuka przyczyn, dlaczego ich mentalność, religijność jest właśnie taka, a nie inna. Moim zdaniem to pokazanie szerszej perpektywy, obudowanie historii Ewy wielowymiarowy tłem przesądza o sile tej książki. Brak koncentracji tylko na głównej bohaterce i jej losie, ale przedstawienie także samego "wzoru na przemoc" w typach społeczności podobnej do tej kaszubskiej. Im bliżej morza i dalej od miasta tym gorzej - przeczytamy takie zdanie w reportażu. Katarzyna Włodkowska rozmawia z psychiatrami, sędziami, prawnikami - docieka, jak rodzi się przemoc i jak jest możliwe, że nikt nic nie widział, że dramat Ewy rozgrywał się - używając tytułu książki "na oczach wszystkich". Otrzymujemy precyzyjne studium społeczności, gdzie przemoc jest normą, nikogo nie dziwi, jest elementem funkcjonowania w społeczeństwie. Nad przemocą wobec kobiet przechodzi się do porządku dziennego, tak było również w rodzinie bohaterów tej historii. Ale także kobiety są same sprawczyniami przemocy wobec innych.
Opisane przez autorkę mechanizmy rodzenia się przemocy i zgody na przemoc są uniwersalne - towarzyszą ludzkości od zarania dziejów. Od początków świata ludzie próbują także zrozumieć, jak powstaje zło, dlaczego jest obecne w świecie. Ja odnalazłam jednak nadzieję w tej historii. Opowiem o tym szerzej rozmawiając w poświąteczną środę z naszą Autorką. Serdecznie Państwa na spotkanie zapraszam. Dzięki współpracy z wydawnictwem Wielka Litera będzie możliwe zakupienie książki "Na oczach wszystkich" w promocyjnej cenie.
Cykl "Ciekawość świata" odbywa się w Urzędzie Miejskim w Kcyni od października 2013 roku. Dotychczas odbyło się ponad 120 spotkań. Gościliśmy dziennikarzy, pisarzy, podróżników i historyków (także opowiadajacych o historii lokalnej).
Tekst: Justyna Makarewicz/Dźwiękowe Archiwum Kcyni
Plakat: na podstawie materiałów Wydawcy
