Jaki to był rok?

Powoli kończy się 2023 rok. Te ostatnie grudniowe dni to okazja, by podjąć się próby podsumowania tego, co w Dźwiękowym Archiwum Kcyni przez ostatnie 12 miesiecy się wydarzyło. Ku mojej wielkiej radości było o nas głośno - dzięki uczestnictwu w wydarzeniach o charakterze ponadlokalnym (choćby takim jak V Kongres Archiwistów Społecznych w Lublinie) czy też stałej współpracy z mediami budowaliśmy postrzeganie Kcyni jako miejsca, gdzie dba się o przeszłość, o wspomnienia. Poniżej przedstawię podsumowanie w obszarach, na których koncentruje się działalność DAK. 

Nagrania

W 2023 r. nagrałam kilka rozmów na temat przeszłości. W styczniu pojechałam do Poznania, by posłuchać o przedwojennej Kcyni. Doskonale pamięta ją Włodzimierz Teski, syn Bogusława Teskiego, kcyńskiego kupca. Odwiedziłam także Barbarę Grabowską i Zbigniewa Kalkę, którzy opowiedzieli mi o Antonim Nowickim - swoim dziadku powstańcu wielkopolskim, pracowniku kopalni soli w Wapnie. Podróżowałam także do Warszawy, by tam spotkać się z prof. dr. hab. Kazimierzem Kikiem, wychowankiem kcyńskiego Zakładu Poprawczego. Ta rozmowa czeka jeszcze na publikację. W listopadzie 2022 r. nagrałam rozmowę z Julianem Błaszczakiem, który przed wojną mieszkał na Kresach, w miejscowości Bukaczowce. Ponieważ rozmowa została opublikowana w Archiwum w lutym 2023 r., włączam ją do tego podsumowania. Podobna sytuacja dotyczy rozmowy z kcyńskim szewcem Bolesławem Szamskim. Ją także znajdziecie w dziale Nagrania. Na poniższym kolażu sylwetki niektórych z moich Rozmówców - to dzięki zaufaniu, jakim mnie obdarzyli, mogły powstać te rozmowy. Jeśli znacie kogoś, kto chciałby się ze mną spotkać i porozmawiać o tym, jak kiedyś było - zapraszam do kontaktu. 

 

Ciekawość świata

Cykl odbywa się od 10 lat, dokładnie od października 2013 r. Do września 2023 r. odbyło się łącznie ponad 130 spotkań. Szczęśliwie po okresie pandemii mogliśmy znów spotykać się w normalnym trybie, w sali nr 1 Urzędu Miejskiego w Kcyni i cieszyć się swobodą rozmowy, wspólnych żartów, zdobywania wiedzy i, co nie mniej ważne, po prostu bycia razem. W roku 2023 odbyło się 15 spotkań o różnorodnej tematyce i różnorodnej formie (prelekcje, warsztaty, projekcje filmów, promocje książek). Dość, by wymienić niektóre z nich np. Młoda Białoruś – projekcja filmu o opozycjonistach białoruskich z udziałem twórcy filmu, Patryka Szczepaniaka (TVN24), promocja najnowszej książki Michała Wójcika pt. Cyngielki, gwardzistki, terrorystki, spotkanie z popularyzatorem historii II wojny światowej Łukaszem Kazkiem, który prowadzi kanał YT Łukasz Kazek History Story. Jedno ze spotkań z cyklu "Ciekawość świata" odbyło się w terenie - dzięki dofinansowaniu z budżetu Gminy Kcynia w listopadzie pojechaliśmy do Ślesina, gdzie ornitolog Dawid Kilon poprowadził dla nas spacer ornitologiczny.

 Spacery z historią

Cykl „Spacery z historią” odbywa się w wakacje od 2013 r. W tym roku odbywał się już po raz 8. (miał kilkuletnią przerwę). Tegoroczna edycja przebiegała pod hasłem Z innej beczki. Zaprosiłam ekspertów z różnych dziedzin (dr Agnieszka Wysocka - historyk sztuki, rekonstruktor i popularyzator historii Pałuk Łukasz Golas, przyrodnik Dawid Kilon, oraz Klimagja - zespół muzyczny ze Złotowa) do opowiedzenia nam o Kcyni z perspektywy osoby z zewnątrz. Spacery cieszyły się dużą popularnością, gromadząc nie tylko mieszkańców, ale też przyjezdnych (z gmin Żnin, Nakło, Szubin).

Inne wydarzenia, które były organizowane dodatkowo, poza cyklami tematycznymi: Powitanie Lata, w czasie którego czytaliśmy opowiadanie Janiny Wołyńskiej Noc na Jeziorze Świteź (na zdjęciu poniżej), dodatkowy spacer Europa na wulkanie czy też nasz cykliczny listopadowy spacer Jesteśmy, dopóki pamiętacie,w czasie którego udajemy się na kcyńskie nekropolie. 

Wielokulturowa przeszłość  

Budowanie marki Kcyni w Polsce – utrwalanie przekonania, że w Kcyni dba się o wielokulturową przeszłość. To działania obliczone na wiele lat, długofalowe. Takie założenie towarzyszy mi od początku działalności Dźwiękowego Archiwum Kcyni. Uświadamianie - nie tylko mieszkańcom miasta i gminy, ale także KAŻDEMU, kto zetknie się z DAK, jak ważna jest przeszłość i wspomnienia. Od początku także podejmuję działania utrwalające świadomość wielokulturowej przedwojennej przeszłości Kcyni wśród mieszkańców (np. w tym roku - sfinansowanie z budżetu Gminy Kcynia zewnętrznej tablicy informacyjnej w miejscu, gdzie znajdował się kościół ewangelicki - na zdjęciu poniżej, organizacja spacerów Śladami żydowskich mieszkańców miasta). 

Współpraca

Dźwiękowe Archiwum Kcyni przez dekadę nawiązało współpracę z wieloma podmiotami, których działalność jest zbliżona do działalności DAK lub wprost zostały powołane do wzmacniania potencjału archiwów społecznych. Takim podmiotem jest Centrum Archiwistyki Społecznej w Warszawie. W tym roku DAK wzięło udział w kampanii społecznej „Historia na głosy” Centrum Archiwistyki  Społecznej. Dzięki temu Kcynia była elementem kampanii wizerunkowej zapowiadającej kongres Archiwistów Społecznych na ulicach Lublina, nagranie zawierające wspomnienie z Kcyni zostało wyemitowane w trakcie V Kongresu Archiwistów Społecznych w Lublinie we wrześniu 2023 r. 

Kampania społeczna “Historia na głosy” (materiał Centrum Archiwistyki Społecznej)

W ramach kampanii zaprezentowane zostały sylwetki 4 bohaterów - osób, które złożyły relacje historii mówionej do wybranych archiwów społecznych z różnych stron Polski. Z zaproszeniem do udziału w kampanii  zgłosiliśmy się do następujących archiwów społecznych: Dźwiękowe Archiwum Kcyni, Brama Grodzka - Teatr NN, Archiwum Społeczne Wsi Głogoczów, Sulejówek po sąsiedzku. Portrety bohaterów wzbogacone zostaną o kody QR odsyłające do nagranych relacji oraz informacje o archiwistyce społecznej i V Kongresie Archiwów Społecznych. Kampania miała swoją odsłonę:
- na ulicach Lublina (ekspozytory w formie wystaw plenerowych, Citylighty, plansze na ekranach w komunikacji miejskiej, plakaty w instytucjach partnerskich i centrach informacji turystycznych),
- w internecie (krótkie filmy wideo publikowane w social mediach nawiązujące stylem do portretów z plakatów, planujemy by w tle leciał fragment z nagrania danego bohatera, podstrona na platformie online V Kongresu Archiwów Społecznych: www.kongres.cas.org.pl)
- podczas V Kongresu Archiwów Społecznych - w formie krótkiego materiału wideo.

Na zdjęciu poniżej - jeden z bohaterów kampanii społecznej - Jerzy Brukwicki, który z Dźwiękowym Archiwum Kcyni podzielił się swoim wspomnieniem (fot. M. Dyjuk)

 

Kcynia dla osób związanych z archiwistyką społeczną (ale nie tylko) przestała być nic nie mówiącą nazwą miejscowości, przeciwnie – dzięki udziałowi w wielu wspólnych projektach, udziałowi w kilku kongresach archiwistów społecznych i prezentacji dorobku DAK utrwala się powiazanie miejsca z konkretnymi działaniami, które są tutaj realizowane w obszarze dbania o przeszłość. Wiele osób kojarzy Kcynię już nie tylko z dorobkiem profesora Jana Czochralskiego, ale także z Dźwiękowym Archiwum Kcyni.

Organizacja „Warsztatów z pamięci” z udziałem Magdaleny Rigamonti – współpraca przy organizacji z Centrum Archiwistyki Społecznej. Warsztaty z pamięci zaplanowane zostały jako święto wszystkich, którzy zajmują się rodzinnymi historiami. W piątek, 27 października 2023 r. odbyło się spotkanie z dziennikarką Onet.pl Magdaleną Rigamonti, natomiast następnego dnia warsztaty dla archiwistów w Zagrodzie Zapiecek. Warsztaty poprowadzili: Monika Lis (inicjatywa Lubaszcz z historią) oraz realizator dźwięku Roland Twardysko. 

Współpraca z wieloma podmiotami w kraju: wydawnictwa (Wielka Litera, Marginesy, Wydawnictwo Czarne), Intytut Pamięci Narodowej, Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, organizacje społeczne (Centrum Archiwistyki Społecznej), inne - inicjatywa Kinobus.pl 

Wyróżnienie w ogólnopolskim konkursie na najlepszą książkę o tematyce regionalnej – utrwalanie hasła, że Urząd Miejski w Kcyni może także prowadzić ambitną działalność wydawniczą. W 2022 r. wydano książkę „Ciekawostki o Kcyni i okolicy”, obecnie jest przygotowywany druk książki „Skarby ziemi kcyńskiej”, zawierającej materiały z konferencji naukowej, którą organizowałam we wrześniu 2022 r.

Współpraca z mediami lokalnymi i ogólnopolskimi – w grudniu 2023 r. na ogólnopolskim kanale TVP3 emisja reportażu telewizyjnego pt. „Zbieracze wspomnień”, który będzie prezentował działalność Dźwiękowego Archiwum Kcyni. Reportaż w reżyserii Ewy Lewandowskiej, z udziałem mieszkańców gminy Kcynia: Marii Mańkowskiej, Adama Cybulskiego, Wiesławy Ambrozik, ks. Zbigniewa Grzegorzewskiego oraz prowadzącej DAK Justyny Makarewicz. Stała współpraca z mediami lokalnymi: emisja materiałów zapowiadających inicjatywy i wydarzenia DAK (Radio Nakło, Wasze Radio FM, prasa lokalna, portale internetowe). 

Współpraca międzynarodowa, obejmująca nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktów z nieieckimi i żydowskimi potomkami mieszkańców Kcyni. Oprowadzanie potomków żydowskich mieszkańców Kcyni, realizacja spacerów prezentujących historię miasta (w języku angielskim). Pozyskiwanie materiałów archiwalnych od potomków – Eytan Seemann z Izraela (na zdjęciu poniżej), Matthias Theiner z Niemiec, potomek właścicieli kamienicy przy ul. Rynek 31.

Współpraca ze szkołami i innymi podmiotami. Prowadzenie kilku lekcji i spacerów (m.in. Mirabelka, spacer kolejowy) w Zespole Szkół Specjalnych, wykład dla seniorów w Żninie (na temat o. Efrema Marii z Kcyni OFM Cap) i spotkanie z seniorami z Szubina w Kcyni. Spacer dla uczestników ogólnopolskiego projektu „Kinobus” – uczestnicy z całej Polski podróżują śladami dawnych kin. W tym roku Kinobus dotarł na Pałuki. Miałam przyjemność opowiedzieć uczestnikom projektu o historii Kcyni. 

Grupa na Facebooku - Historia Kcyni - lubię to!

W grupie prowadzonej na Facebooku jest ponad 700 osób zainteresowanych historią lokalną. Celem takich grup jest skupianie osób dzielących wspólne zainteresowania. Dzięki współpracy z dwoma redaktorami - Zbigniewem Prusakiem i Tomaszem Kmiotkiem nasza grupa systematycznie wzbogaca się o nowe historyczne ciekawostki. Serdecznie dziękujemy naszym współpracownikom, wszystkim, którzy cenią historię miejscowości opowiadaną przez losy poszczególnych mieszkańców. Dziękuję także Romanowi Tadychowi za nadsyłanie materiałów znalezionych w internecie, a Danielowi Makarewiczowi za stałe wzbogacanie galerii pamiątek przedmiotów związanych z Kcynią. Na nowy, 2024 rok życzę nam dalszego rozwoju - niech stale wzrasta grupa osób, które doceniają wspomnienia i robią wiele, by je ocalić. 

Tekst: Justyna Makarewicz/Dźwiękowe Archiwum Kcyni