Czy na Facebooku można znaleźć zdjęcie swoich przodków sprzed ponad 80 lat? Opowiem o tym,  jak Dźwiękowe Archiwum Kcyni pomogło mi w odkryciu nieznanej rodzinnej fotografii.

Mój pradziadek na Facebooku

5 stycznia na fanpage Dźwiękowego Archiwum Kcyni zostały dodane dwie grupowe fotografie ślubne wraz z tekstem nawiązującym do tradycji polterabendu. Przescrollowałam ten post, czytając w sumie tylko tekst i przeszłam do porządku dziennego. Kolejnego dnia ten sam wpis zobaczyłam na grupie facebookowej „Historia Kcyni – lubię to”. I dobrze, że tym razem dokładniej przyjrzałam się zdjęciom! Na drugiej fotografii, tej z orłem na budynku i napisem „Sołectwo Nowawieś Notecka”, jedna twarz wydała mi się znajoma. Mężczyzna stojący z prawej strony w ostatnim rzędzie, gdzieś go już widziałam... Otworzyłam mój folder z niewielkim zbiorem archiwalnych rodzinnych fotografii, a w nim jedyne zbiorowe zdjęcie – fotografia wykonana tuż po II wojnie światowej z okazji uroczystości komunii świętej mojej babci Krystyny Wencel i jej siostry Heleny Wencel. Na „moim” zdjęciu jest ten sam mężczyzna – według relacji rodziny był to Franciszek Lewa, ojciec znanego kcynianom profesora fizyki, Czesława Lewa.

Skoro już wiedziałam, że na zdjęciu z DAK widnieje ktoś z rodziny, to zaczęłam przyglądać się dokładniej innym twarzom. Tym razem znalazłam moich pradziadków! Najpierw pradziadka Franciszka Wencla, na zdjęciu jest również w ostatnim rzędzie. Właściwie poznałam go tylko dzięki temu, że wnuczka siostry mojej babci przesłała mi kiedyś zdjęcie Franciszka ze swoich zbiorów. Franciszek Wencel zginął w 1940 roku w okolicach Łęgnowa podczas budowy DAG Fabrik Bromberg, więc nie ma go już uwiecznionego na powojennym zdjęciu komunijnym.

Oczywiście obok pradziadka stoi prababcia, Zofia Wencel z domu Datka. Mam tylko jej zdjęcie powojenne, a na zdjęciu ślubnym ma około 30 lat, więc nie od razu rzuciła mi się w oczy. Dwaj chłopcy na dole zdjęcia to być może bracia mojej babci – Henryk i Zygmunt Wenclowie.

Młoda para

Teraz przyszło mi dochodzić do tego, w którym roku została wykonana fotografia. Zdjęcie trafiło do zbioru DAK od pani [Bożeny - dopisek JM], która właściwie poznaje na nim tylko dwie osoby – Helenę (z d. Budzyńską) i Antoniego Datków. Helena była siostrą dziadka tej pani, która przekazała zdjęcie [zdjęcia weselne trafiły do Dźwiękowego Archiwum Kcyni w odpowiedzi na apel o przekazywanie fotografii na wystawę Kcyński album ślubny w 2014 roku - dopisek JM].  Antoni Datka był bratem mojej prababci Zofii, wraz z małżonką mieszkali w Palmierowie. W każdym razie ofiarodawczyni fotografii nie znała daty jej wykonania.

Poznałam też parę młodą ze zdjęcia, są to Helena Datka i Antoni Kubicki. „Wujka” Kubickiego pamięta jeszcze starsze ode mnie pokolenie rodziny, które wspomina go jako bardzo wesołego człowieka – na przykład na imprezach rodzinnych zdarzało mu się wygrywać melodie na sztućcach.

Nie znałam jednak daty ślubu Kubickich i w tym celu zwróciłam się do Archiwum Państwowego w Bydgoszczy z prośbą o wysłanie skanu aktu ślubu z zespołu Urzędu Stanu Cywilnego w Gromadnie (dawny powiat szubiński). Dzięki temu dowiedziałam się, że ślub odbył się 22 lutego 1935 roku. Według tego aktu oboje rodzice panny młodej żyli, natomiast od strony pana młodego żyła tylko matka. Czy są oni na zdjęciu? Z pewnością, ale nie wiem, które to osoby (moja pra-prababcia miała 60 lat, a pra-pradziadek 61 lat; Anastazja Kubicka natomiast 67 lat) Jednak sam fakt, że na tym zdjęciu są moi pra-pradziadkowie wywołuje u mnie duże emocje.

Lwy z Nowej Wsi Noteckiej

Niejako przy okazji zapytałam Archiwum Państwowe w Bydgoszczy również o akt ślubu innej pary ze zdjęcia – Marianny Datki i Franciszka Lewa. Jakie było moje zdziwienie, kiedy przesłano mi akt ślubu dotyczący Marianny Datki i... Franciszka Löwe. Franciszek rzeczywiście urodził się jako syn Franciszka Löwe i Pelagii zd. Rynarzewskiej. Na jego akcie urodzenia z 8 kwietnia 1905 roku zanotowano w 1970 roku: ustalono pisownię nazwiska osób wymienionych w niniejszym akcie - na "Lewa". Jego syn Czesław w akcie urodzenia z 1937 roku miał od razu nadane nazwisko Lewa. Zarówno rodzice jak i dziadkowie Franciszka Lewa (Löwe) byli katolikami, choć niemiecko brzmiące nazwisko może nasuwać podejrzenia niektórych, że mogli być ewangelikami.

Nawet sołtys jest w to zamieszany!

No dobrze, poznałam już kilka osób ze zdjęcia, mimo że 5 stycznia rano byli jeszcze dla mnie anonimowymi weselnikami. Czas przeanalizować otoczenie na zdjęciu – wejście przyozdobione zielonymi iglastymi gałązkami, parterowy dom z czerwonej cegły, w oknach firanki. I tabliczka z orłem i napisem na domu: „Sołectwo Nowawieś Notecka”.

Moje przemyślenia wysyłałam od razu Justynie z DAK: -Skoro na domu jest napis „Sołectwo”, to można sądzić, że to dom sołtysa? Ciekawe kto wtedy był sołtysem...

Niezawodna Justyna, pomagająca mi przy tym całym zdjęciowym śledztwie, pisze następnego dnia: -W 1935 r. sołtysem gromady Nowa Wieś Notecka był Stanisław Datka.

Kolejne emocjonujące odkrycie – mój prapradziadek był sołtysem! Informacja od Justyny pochodziła z publikacji „Powiat Szubiński. Opis dla władz, urzędów, instytucyj,...”, za której udostępnienie dziękujemy panu Stanisławowi Pilarskiemu.

Stanisław Datka był sołtysem Nowej Wsi Noteckiej od co najmniej 1927 roku. Dryg do lokalnej polityki najwyraźniej przejął po nim najstarszy syn, Józef Datka, który początkowo zasiadał w komisjach wyborczych, a później był też członkiem rady gromadzkiej (1934 r.), natomiast w 1935 roku był podsołtysem Nowej Wsi. Ostatni ślad po ich działalności znalazłam w 1938 roku, gdy zasiadali znów w komisjach wyborczych. Stanisław za młodu był kowalem, a w latach 20-tych notowano już, że jest rolnikiem-gospodarzem. Józef Datka także był rolnikiem. Być może również Józef jest na omawianym zdjęciu ślubnym, tym bardziej że był świadkiem ślubu Kubickich.

Świadek z grodziskiego

Porównując akta ślubów Kubickich i Lewa można zauważyć, że świadkiem jednych i drugich był człowiek o nazwisku Wojciech Puziak. Według tych aktów w 1935 roku miał on 75 lat i był robotnikiem zamieszkałym w Nowej Wsi Noteckiej. Skoro był tak wiekowy, pokusiłam się o odnalezienie go w wyszukiwarce Projektu Indeksacji Małżeństw z Wielkopolski dla lat 1800-1899 (Poznan Project). Bingo! Wojciech Puziak urodzony w 1859 roku brał ślub z Weroniką Andrzejewską w 1879 roku w parafii Granowo (obecnie powiat grodziski). Pod tym indeksem na Poznan Project swoją notatkę z adresem e-mail dodała pani Małgorzata. Napisałam do niej wiadomość i jak się okazało, jest ona prawnuczką Wojciecha Puziaka. Niestety pani Małgorzata nie wie, jak wyglądał jej pradziadek, więc nie była w stanie mi powiedzieć, czy znajduje się on na ślubnej fotografii. W momencie wykonywania zdjęcia był już wdowcem, ale nie ma na fotografii samotnego 75-letniego mężczyny (w takim sensie, że wszyscy siedzą lub stoją „parami”). Według relacji prawnuczki Wojciech Puziak mieszkał w Nowej Wsi co najmniej od 1919 roku – wtedy ślub brał jeden z jego synów. Z tego co udało mi się ustalić, Puziakowie w styczniu 1889 roku mieszkali już w niedalekim Smogulcu – wtedy urodził się syn Wojciecha i Weroniki, Antoni Puziak.

Jako ciekawostkę dodam, że na tym mniej interesującym dla mnie zdjęciu z tego samego wpisu DAK (również zdjęcie ślubne lecz bez tabliczki Sołectwo) pani Małgorzata spostrzegła mężczyznę bardzo podobnego do jej ojca.

Dla wyjaśnienia tych zawiłości rodzinnych załączam do artykułu fragment drzewa genealogicznego rodziny Datka z Nowej Wsi Noteckiej.

Jeśli ktoś z Państwa ma wśród przodków rodzinę Datka, lub poznaje kogoś na zdjęciu, bardzo proszę o kontakt z DAK.

Autorka: Monika Rozpłoch-Mróz

Źródła:

1. S. Kłodziński - Powiat Szubiński. Opis dla władz, urzędów, instytucyj, organizacyj i osób prywatnych wraz z najnowszą mapą powiatu. Szubin 1935

2. Orędownik Urzędowy powiatu Szubińskiego 1927.03.16 R.8 nr 21

3. Księga chrztów parafii w Smogulcu z 1889 roku: https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM8-7S4M-L?i=225&cat=733608

4. Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Akta urodzeń Urzędu Stanu Cywilnego Gromadno z 1905 roku 6/1691/0/2/1/188, Akt urodzenia Franciszka Löwe

5. Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Akta Małżeństw Urzędu Stanu Cywilnego Gromadno z 1934 roku 6/1691/0/3.2/270

6. Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Akta Małżeństw Urzędu Stanu Cywilnego Gromadno z 1935 roku 6/1691/0/3.2/272

7. Orędownik Urzędowy powiatu Szubińskiego 1927.03.16 R.8 nr 21

8. Orędownik Urzędowy powiatu Szubińskiego 1938.10.04 R.19 nr 80

9. Wyszukiwarka Poznan Projekt www.poznan-project.psnc.pl